گیرندهٔ تیروزین-پروتئین کیناز erbB-2 (انگلیسی: Receptor tyrosine-protein kinase erbB-2) که با نامهای «CD340» و «پروتو-انکوژن نویْ»، «Erbb2» (در جوندگان) و «ERBB2» (در انسان) هم شناخته میشود، یک پروتئین است که در انسان توسط ژن «ERBB2» کُد میشود. امروزه این پروتئین بیشتر با نامِ «HER2» که برگرفته از عبارت «گیرندهٔ شمارهٔ ۲ فاکتور رشد اپیدرمی» (انگلیسی: Human Epidermal growth factor Receptor 2) است یا «HER2/neu» شناخته میشود.[۴][۵][۶]
این پروتئین یکی از انواعِ گیرندههای فاکتور رشد اپیدرمی (HER/EGFR/ERBB) است. تقویت یا بیانِ بیشازحدِ این ژن نقش مهمی در ایجاد و پیشرفت برخی از انواع تهاجمی سرطان پستان دارد. در سالهای اخیر این پروتئین مبدل به یکی از نشانگرهای زیستی مهم تشخیصی و همچنین اهداف درمانی، در حدود ۳۰٪ از بیماران مبتلا به سرطان پستان شدهاست.[۷]
ژن «ERBB2» بر روی بازوی بلندِ کروموزوم ۱۷ (17q12) قرار دارد. اعضای خانوادهٔ ErbB همگی تیروزین کیناز گیرندهای هستند. هر چهار پروتئین این خانواده، یک «دومِـین خارجسلولی متصلشونده به لیگاند»، یک «دومِـین تراغشایی» و «دومِـین داخلسلولی متصلشونده به لیگاند» دارند که با تعداد بیشماری از ملکولهای منتقلکننده پیام واکنش نشان میدهند و دارای هر دو فعالیتِ «وابسته به لیگاند» و «غیر وابسته به لیگاند» هستند. جالب آنکه تا کنون، هیچ لیگاندی برای HER2 یافت نشدهاست.[۸][۹]
تقویت یا بیان بیشازحد این ژن در ۱۵–۳۰٪ مواردِ سرطان پستان وجود دارد.[۷][۱۰] علاوه بر آن، این موضوع شدیداً باعث عود مجدد این بیماری و پیشآگهی بد آن میشود.[۱۱] بیانِ بیشازحد این ژن در سرطانهای تخمدان،[۱۲]معده، آدنوکارسینوم ریه،[۱۳] انواعِ تهاجمی سرطان رحم (مثلاً نوع سِروزی سرطان مخاط رحم)[۱۴][۱۵] هم دیده میشود. بهعنوان مثال، بیان بیشازحدِ HER-2 در حدود ۷ تا ۳۴٪ بیماران مبتلا به سرطان معده[۱۶][۱۷] و ۳۰٪ مبتلایان به «کارسینوم مجاری بزاقی»[۱۸] دیده شدهاست. ژن HER-2 در مجاورت ژن GRB7 قرار داشته و در بیشتر موارد، به همراه آن، تقویت و بیشفعال میشود. ژن GRB7 هم با سرطانهای پستان، بیضه، معده و مری در ارتباط است.
دیده شده که پروتئینهای HER-2 در غشاء سلول، خوشهها و دستهجاتی ایجاد میکنند که احتمالاً در ایجاد تومور نقش دارند.[۱۹][۲۰]
شواهد بهدستآمدهٔ اخیر نشان داده که پیامدهیِ HER2 در مقاومت نسبت به داروی ستوکسیمب نقش دارد.[۲۱]
جهشهای ژن HER-2 در «سرطان ریه نوع سلول غیر کوچک» هم مشاهده شده و میتواند بر روند درمان آن تأثیرگذار باشد.[۲۲]
↑Keshamouni VG, Mattingly RR, Reddy KB (June 2002). "Mechanism of 17-beta-estradiol-induced Erk1/2 activation in breast cancer cells. A role for HER2 AND PKC-delta". The Journal of Biological Chemistry. 277 (25): 22558–65. doi:10.1074/jbc.M202351200. PMID11960991.
↑Rusnak DW, Affleck K, Cockerill SG, Stubberfield C, Harris R, Page M, et al. (October 2001). "The characterization of novel, dual ErbB-2/EGFR, tyrosine kinase inhibitors: potential therapy for cancer". Cancer Research. 61 (19): 7196–203. PMID11585755.
↑Burstein HJ (October 2005). "The distinctive nature of HER2-positive breast cancers". The New England Journal of Medicine. 353 (16): 1652–4. doi:10.1056/NEJMp058197. PMID16236735.
↑Tan M, Yu D (2007). "Molecular mechanisms of erbB2-mediated breast cancer chemoresistance". Advances in Experimental Medicine and Biology. Advances in Experimental Medicine and Biology. 608: 119–29. doi:10.1007/978-0-387-74039-3_9. ISBN978-0-387-74037-9. PMID17993237.
↑Santin AD, Bellone S, Roman JJ, McKenney JK, Pecorelli S (August 2008). "Trastuzumab treatment in patients with advanced or recurrent endometrial carcinoma overexpressing HER2/neu". International Journal of Gynaecology and Obstetrics. 102 (2): 128–31. doi:10.1016/j.ijgo.2008.04.008. PMID18555254.
↑Buza N, Roque DM, Santin AD (March 2014). "HER2/neu in Endometrial Cancer: A Promising Therapeutic Target With Diagnostic Challenges". Archives of Pathology & Laboratory Medicine. 138 (3): 343–50. doi:10.5858/arpa.2012-0416-RA. PMID24576030.
↑Rüschoff J, Hanna W, Bilous M, Hofmann M, Osamura RY, Penault-Llorca F, van de Vijver M, Viale G (May 2012). "HER2 testing in gastric cancer: a practical approach". Modern Pathology. 25 (5): 637–50. doi:10.1038/modpathol.2011.198. PMID22222640.
↑Chiosea SI, Williams L, Griffith CC, Thompson LD, Weinreb I, Bauman JE, Luvison A, Roy S, Seethala RR, Nikiforova MN (June 2015). "Molecular characterization of apocrine salivary duct carcinoma". The American Journal of Surgical Pathology. 39 (6): 744–52. doi:10.1097/PAS.0000000000000410. PMID25723113.
↑Nagy P, Jenei A, Kirsch AK, Szöllosi J, Damjanovich S, Jovin TM (June 1999). "Activation-dependent clustering of the erbB2 receptor tyrosine kinase detected by scanning near-field optical microscopy". Journal of Cell Science. 112 (11): 1733–41. PMID10318765.
↑Kaufmann R, Müller P, Hildenbrand G, Hausmann M, Cremer C (April 2011). "Analysis of Her2/neu membrane protein clusters in different types of breast cancer cells using localization microscopy". Journal of Microscopy. 242 (1): 46–54. doi:10.1111/j.1365-2818.2010.03436.x. PMID21118230.